IranPolymer.com
 
 مقاله

ضمانت نامه های بانکی چیستند؟

مهرداد ابراهیم
کلمه ضمان در اصطلاح حقوقی به معنی "تعهد بر عهده گرفتن" است و در حقوق کنونی گاه مترادف با "مسوولیت" نیز به کار می رود. موارد استعمال "ضمان" و مشتقات آن در حقوق مدنی چندان است که به دشواری می توان همه موارد و معانی گوناگون آن را شماره کرد. ولی آن چیزی که در این نوشتار به آن اشاره خواهیم کرد، این است که ضمان عقدی است که به موجب قراردادی، شخص ملتزم می شود که دین دیگری را بپردازد یا مدیون را در دادگاه حاضر کند (ماده 684 قانون مدنی به بعد).
در اینکه عقد ضمان برای رسیدن به کدام هدف تشریح شده و ضامن چه عمل حقوقی را انجام می دهد و موضوع تعهد او چیست، نویسندگان حقوقی اختلاف نظر دارند و بر خلاف تصور عموم که تعهد ضامن را تعهد فرعی و وثیقه طلب می دانند یا به عبارت ساده تر معتقدند که اگر مدیون اصلی دین خود را ادا نکرد طلبکارمی تواند به ضامن رجوع کند، قانون مدنی در ماده 689 خلاف این تصور را مقرر داشته است. در این ماده می خوانیم که: "بعد از اینکه ضمان به طور صحیح واقع شد، ذمه مضمون عنه (مدیون اصلی) بری و ذمه ضامن به مضمون له (طلبکار) مشغول می شود. به عبارت دیگر طلبکار "مضمون له" باید برای گرفتن طلب خود به ضامن رجوع کند چرا که به واسطه عقد ضامن اساسا" دینی بر عهده مدیون اصلی یا همان "مضمون عنه" باقی نیست. در هر حال چنانچه ضامن دین مدیون اصلی را به اذن و دستور او به طلبکار پرداخت کرده باشد، می توان بابت آنچه که پرداخت کرده است به اذن دهنده رجوع کند. در همین رابطه ماده 267 قانون مدنی مقرر می دارد، ایفای دین از جانب غیر مدیون جایز است اگر چه از طرف مدیون اجازه نداشته باشد، ولیکن کسی که دین دیگری را ادا می کند، اگر با اذن باشد، حق مراجعه به او دارد و الا حق رجوع ندارد. با وجود این، نباید چنین پنداشت که توافق اشخاص در این زمینه اثر ندارد و طرفین عقد نمی توانند ترتیبی دهند که طلبکار ناچار باشد ابتدا به مدیون اصلی رجوع کند و پس از آن طلب خود را از ضامن بخواهد. ماده 723 قانون مدنی این نوع قرارداد را جایز شمرده است.
با توجه به اهمیت این عقد در بانک داری و تنوع کاربردهای آن، جزییات این عقد و قرارداد آن که تحت عنوان ضمانت نامه نیز شناخته شده به طور کامل در ادامه تشریح خواهد شد.

ضمانت نامه
سندی است که به موجب آن ضامن، ضمانت انجام تعهدات اشخاص حقیقی یا حقوقی را به عهده گیرد. بانک با صدور ضمانت نامه بانکی تعهد می نماید در صورتی که ضمانت خواه تعهدات پیش بینی شده موضوع ضمانت نامه را در موعد معین اجرا ننماید و یا اینکه از انجام صحیح و بموقع تعهدات خود به هر علت خودداری نماید، به محض اعلام ذی نفع و یا مجموعه ای که ضمانت نامه به نفع او صادر می شود وجه الضمان یا مبلغ قید شده در ضمانت نامه را به ذینفع بپردازد. از این نظر ضمانت بانکی را می توان به عنوان تعهد غیرقابل برگشت بانک برای پرداخت مبلغی در صورت عدم انجام تعهد توسط شخص ثالث تعریف کرد. بانک ها با صدور انواع ضمانت نامه موجب توسعه و بسط فعالیت های مختلف اقتصادی و غیر اقتصادی در کشور می شوند و از این رو بررسی انواع آن حایز اهمیت است.

انواع ضمانت نامه بانکی در ایران
1- ضمانت نامه شرکت در مناقصه و مزایده
2- ضمانت نامه حسن انجام کار یا تعهد
3- ضمانت نامه دریافت پیش پرداخت
4- ضمانت نامه استرداد کسور وجه الضمان
5- ضمانت نامه گمرکی
6- ضمانتنامه تعهد پرداخت
7- ضمانت نامه متفرقه

انواع ضمانت نامه های بانکی بین المللی
1- ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده
2- ضمانت نامه حسن انجام کار
3- ضمانت نامه پیش پرداخت
4- ضمانت نامه جبران خسارت در صورت عدم پرداخت
5- اعتبار ضمانتی

در ادامه به شرح ضمانت نامه های مهم از دیدگاه بانکی می پردازیم.
ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده: مورد استفاده این ضمانت نامه در مورد مناقصات یا مزایده های عمومی است که توسط مناقصه گذار یا مزایده گذار درخواست می گردد.
ضمانت نامه مزبور، پرداخت مبلغ ضمانت نامه را در قبال پیشامد های زیر تضمین می کند: الف – در صورت پس گرفتن پیشنهاد، قبل از تاریخ انقضا
ب – در صورتی که قرارداد پس از اعطای آن مورد قبول پیشنهاد دهنده واقع نشود.
ج – در صورتی که ضمانت نامه شرکت در مناقصه پس از اعطای قرارداد با یک ضمانت نامه حسن انجام کار جایگزین نشود.
ضمانت نامه حسن انجام کار: مورد استفاده ضمانت نامه حسن انجام کار.
بانک بنا به درخواست فروشنده تعهد می کند در صورتی که تهیه کننده تحویل را طبق قرارداد انجام ندهد و یا به طور ناقص انجام دهد، موظف است مبلغ ضمانت نامه را به ذینفع پرداخت نماید.
الف – مبلغ این ضمانت نامه معمولا 10درصد مبلغ قرارداد تعیین می شود.
ب – مدت اعتبار این ضمانت نامه برای کل مبلغ تا انجام کامل قرارداد معتبر خواهد بود.
ضمانت نامه پیش پرداخت: مورد استفاده این ضمانت نامه در شرایط پرداخت در مورد سفارش های عمده صادراتی است و عموما مقرر می دارد که خریدار یک قسط به منظور خرید مواد خام یا هزینه تولید بپردازد.
الف – مبلغ ضمانت نامه برابر مبلغ پیش پرداخت خواهد بود.
ب – مدت اعتبار و سر رسید ضمانت نامه پیش پرداخت باید قبل از انجام کار به طریقی محدود شود که همزمان با انجام تعهدات مربوطه منقضی گردد.
ضمانت نامه تعهد پرداخت: مورد استفاده ضمانت نامه پرداخت عمدتا برای تضمین پرداخت براساس حساب باز تجاری به کار گرفته می شود ولیکن می تواند در موارد دیگر نیز مورد استفاده قرار بگیرد. به عنوان مثال، ضمانت نامه بانکی می تواند برای تضمین پرداخت کامل جهت تحویل کالا و خدمات صادر شود.
اعتبار ضمانتی: این نوع اعتبار دارای عملکردی مشابه با ضمانت نامه پرداخت است و همچنین برای تضمین پرداخت در صورت عدم اجرای شرایط قرارداد توسط شخص ثالث نیز مور استفاده قرار می گیرد.
ضمانت نامه مزبور تابع مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی است.

صدور ضمانت نامه
پس از اینکه درخواست ذینفع مبنی بر صدور ضمانت نامه به بانک واصل گردید، جهت صدور ضمانت نامه اقداماتی باید انجام پذیرد که مراحل صدور ضمانت نامه بانکی است و به شرح زیر می باشد:
1 – ضمانت خواه (مشتری) برگ درخواست صدور ضمانت نامه را نوشته و به بانک مورد نظر تحویل می دهد.
2 – چنانچه بانک با صدور ضمانت نامه موافقت نماید. مشتری قرارداد صدور ضمانت نامه را امضا و به بانک ارایه می دهد.
3 – پس از امضای قرارداد، میزان سپرده نقدی و انواع وثایق لازم در چاچوب آیین نامه و صدور ضمانت نامه ها از مشتر ی اخذ می گردد.
4 – ضمانت نامه بانکی غیر قابل انتقال بوده و فقط توسط ذینفع مندرج در متن ضمانت نامه قابل وصول یا ابطال می باشد.
وثیقه ضمانت نامه: انواع وثایق قابل قبول برای صدور ضمانت نامه بانکی و ظهر نویسی آن عبارتند از:
1 – وجه نقد یا اسناد خزانه یا اوراق قرضی دولتی و اوراق مشارکت منتشر بر اساس مجوز بانک مرکزی ایران یا سپرده گذاری مدت دار ارزی و قرض الحسنه جاری
2 – تضمین بانک ها یا موسسات اعتباری غیر بانکی مجاز داخلی
3 – تضمین بانک ها یا موسسات اعتباری غیر بانکی معتبر خارجی
4 – سفته با دو امضا قابل قبول بانک، اموال غیر منقول، برگ وثیقه انبارهای عمومی مربوط به کالا، سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس، کشتی و هواپیما.
سپرده نقدی ضمانت نامه: برای صدور هر نوع ضمانت نامه بانکی به استثنای ضمانت نامه های شرکت در مناقصه یا مزایده در مقابل هر نوع وثایق از جمله تضمین بانکی و سپرده سرمایه گذاری بلند مدت، حداقل معادل 10 درصد وجه ضمانت نامه به طور نقد به عنوان سپرده نقدی ضمانت نامه از متقاضی اخذ می گردد.
در ادامه بحث در شماره آینده بسپار، به کاربرد انواع صمانت نامه ها و همچنین مفهوم رهن یا وثیقه قراردادن ضمانت نامه ها پرداخته خواهد شد و اینکه در صورت عدم انجام تعهد هر یک از طرفین عقد ضمان چه راهکارهای قانونی برای جبران خسارت خود دارند.

 
اشتراک اخبار اطلاعات درج آگهی ‪Copyright © 2014 Iran Polymer. All rights reserved.‌